In tal van gemeenten in Nederland liggen er forse volkshuisvestelijke opgaven. Denk aan betaalbaarheidsproblemen, woningtekorten achterstanden in (energetische) kwaliteit. In delen van het land worden deze opgaven vergroot door de nasleep van de ‘kwestie Vestia’: Vestia is nog steeds in financiële problemen en moet voor financieel herstel woningen liberaliseren. De gemeenten (en regio’s) waar Vestia woningen liberaliseert worden daardoor hard getroffen.

Opgaven in de regio Haaglanden

De regio Haaglanden is zo’n regio waar het liberaliseren van woningen door Vestia tot grote zorg leidt. De noodzakelijke ingrepen in de portefeuille van Vestia leiden ertoe dat er in enkele gemeenten in Haaglanden grote tekorten in de sociale huurvoorraad zullen ontstaan.

De gemeenten in Haaglanden en de aldaar werkzame corporaties hebben samenwerking gezocht en gevonden om tot een matching van opgaven en beschikbare middelen te komen. RIGO heeft de samenwerkende partijen, na het getalsmatig in beeld brengen van de opgaven (zie onderstaande figuur), een aantal ‘bouwstenen’ aangereikt om die matching handen en voeten te geven, waarna onder regionale regie diverse bilaterale overleggen hebben plaatsgevonden.

RIGO heeft de samenwerkende partijen een aantal ‘bouwstenen’ aangereikt om die matching handen en voeten te geven

Medio oktober van dit jaar zullen de partijen naar verwachting een convenant tekenen waarin een kader voor een verdere uitwerking van de matchtingsafspraken is vastgelegd.

tekorten en overschotten in Haaglanden

Inmiddels is Vestia ook in vergelijkbare situaties met enkele andere gemeenten in collega corporaties in gesprek en ook daarbij bieden we ondersteuning door het in beeld brengen van de opgaven en het aandragen van oplossingsrichtingen. Een ander voorbeeld betreft de regio waarin de WSG werkzaam is. Er ligt inmiddels een akkoord waarin collega-corporaties toezeggen om delen van het WSG-bezit, inclusief leningen, over te nemen.

Maar er is meer…

Naar een landelijk beeld

Intussen heeft RIGO ook een eerste vingeroefening gedaan om een landelijk beeld te verkrijgen van de relatie tussen gemeentelijke of regionale volkshuisvestelijke opgaven en beschikbare corporatiemiddelen. Per slot van rekening zijn er naast Vestia meer corporaties die financieel krap zitten en zijn er naast Haaglanden meer regio’s en gemeenten met grote volkshuisvestelijke opgaven en ongelijk verdeelde middelen. Samen met Platform31 en een aantal corporaties scherpen we dit beeld nog verder aan.

Mismatch opgaven en middelen

De vingeroefening laat al een duidelijke mismatch zien tussen opgaven en middelen. In veel gemeenten zijn de opgaven groot en is de portemonnee van de lokale corporatie(s) ongevuld, maar ook de omgekeerde situatie komt veel voor. Dat nodigt uit tot een proces van verevening, waarbij rijkere corporaties armere corporaties financieel ondersteunen in een gebied waar meer behoefte is aan investeringen of zelf in zo’n gebied gaan investeren.

Voorbeeld oostelijk Rivierenland

De tabel hieronder toont het voorbeeld van de regio Oostelijk Rivierenland. De opgave-cijfers zijn afkomstig uit allerlei openbare databestanden van CBS, VNG en Corpodata. De IBW-cijfers betreffen de Indicatieve Bestedingsruimte Woningcorporaties die BZK jaarlijks publiceert. We kunnen dergelijke cijfers voor vrijwel alle gemeenten verzorgen.

cijfers mismatch oostelijk Rivierenland

In veel gemeenten en regio’s zijn de opgaven specifieker uitgewerkt en besproken in een lokale of regionale woonvisie. Bij de IBW-cijfers zijn kanttekeningen te plaatsen, maar ze geven wel een duidelijke indicatie. De vraag is of bovenstaande generieke cijfers een herkenbaar beeld oproepen bij gemeenten. Als dat zo is, is het ‘t overwegen waard om – zoals in Haaglanden is gebeurd – een regionaal proces op gang te brengen om uiteindelijk tot een betere match van opgaven en middelen te komen. Zo’n proces begint uiteraard met het nader omschrijven van de opgave en het informeren of de andere relevante partijen – collega-gemeenten, lokale werkzame corporaties, huurdersorganisaties – die opgave ook onderkennen.

Inhoudelijke en procesmatige ondersteuning

Zo’n proces zoals hierboven geschetst, vindt per definitie plaats in een complex krachtenveld en vraagt dus om een zorgvuldige voorbereiding en een gefaseerde uitwerking. Desgewenst steken wij graag een helpende hand toe; zowel inhoudelijk – zoals het specificeren van de opgaven, het analyseren van de bestedingsruimte van corporaties, het aanreiken van bouwstenen voor oplossingen – als procesmatig – zoals het opstellen van een draaiboek, het horen van partijen en het verder (bege)leiden van het proces.

Geïnteresseerd of behoefte aan nadere informatie?  Neem dan contact op met Peter van Os.